شوکت اَشتی (شوکت تاشمتوف)، خواننده، مجری رادیو و گرداننده برنامه‌های تاجیکان، نزدیک به ۱۶ سال است که در آمریکا زندگی می‌کند. او پس از حدود پنج سال به شهر دوشنبه آمده است. شوکت اَشتی متولد ناحیه اَشت است. سال‌هایی در دوشنبه زندگی کرده و سپس در ازبکستان، آلمان، کشورهای عربی و ترکیه مهاجر بوده است. او اکنون در آمریکا به ۱۲ زبان آواز می‌خواند و به پنج زبان نیز برنامه اجرا می‌کند.
شوکت اَشتی چند روز پیش مهمان “آسیا-پلوس” بود و درباره دوشنبه امروز، دوران کودکی و آغاز فعالیت هنری‌اش، اجرای برنامه به زبان‌های مختلف، رادیوی روسی‌زبان نیویورک، زندگی تاجیکان در آمریکا و وضعیت شو‌بیزنس تاجیک با ما گفت‌وگو کرد.
متن این گفت‌وگو که در بخش رادیویی خبرگزاری انجام شده، در ادامه می‌آید.
پرسش: نشستن این‌بار در آن سوی بلندگو یا میکروفن چه حسی دارد؟
شوکت اَشتی: همیشه به‌عنوان خبرنگار و مجری صحبت می‌کردم، اما حالا مهمان هستم. حرف‌هایی دارم که می‌خواهم به مردم خودم، به مردم تاجیکستان، برسانم. درد دل نمی‌کنم، اما حرف‌های بسیار زیادی دارم.
پرسش: آخرین بار چه زمانی به دوشنبه آمده بودید و آیا این شهر را شناختید؟
شوکت اَشتی: حدود پنج سال پیش. نه، اصلاً نشناختم. انگار این شهر دوران جوانی من نبود. مثل این بود که به کشور دیگری آمده‌ام. دوشنبه تفاوت چندانی با شهرهای اروپا ندارد. پیشرفت در هر جای دنیا خوب است، اما وقتی وطن خود را می‌بینی که هر روز بهتر می‌شود، شادی دیگری دارد.
پدرم نمی‌خواست خواننده شوم
پرسش: از خودتان بگویید؛ کجا به‌دنیا آمدید و از چه زمانی به آواز و موسیقی علاقه‌مند شدید؟
شوکت اَشتی: من متولد ناحیه اَشت هستم و به همین دلیل نام هنری‌ام را شوکت اَشتی گذاشتم. مدتی در دوشنبه و تاشکند زندگی کردم و مدت کوتاهی هم در آلمان و کشورهای عربی بودم. ۱۶ سال است که در آمریکا زندگی می‌کنم.
خوانندگی من از کودکی آغاز شد. پدرم می‌گفت وقتی چهار ساله بودم، همکارانش به خانه می‌آمدند، مرا روی میز می‌گذاشتند و من برایشان آواز می‌خواندم.
پرسش: اما پدرتان نمی‌خواست خواننده شوید؟
شوکت اَشتی: نمی‌خواست. مردم روستا می‌گفتند: “این شغلی نیست که بتوانی با آن خانواده‌ات را تأمین کنی”. پدرم می‌خواست پزشک شوم. من از خون می‌ترسیدم، اما نمی‌توانستم این موضوع را به پدرم بگویم.
یک روز عمویم عروسی داشت. پدرم هم آنجا نشسته بود. من در مراسم عروسی آواز خواندم. بعد عمویم به پدرم گفت: “دیدی این پسر چطور می‌خواند؟ طبق تعالیم اسلام، پدر و مادر نباید در انتخاب شغل و همسر، برخلاف خواست فرزند عمل کنند”.
پدرم گفت: “خب، هر کاری می‌خواهد بکند، بکند. ” به این ترتیب رضایت پدرم را گرفتم.
پرسش: مادرتان چطور؟ و آیا می‌توان عموهایتان را نخستین پرودیوسر شما دانست؟
شوکت اَشتی: مادرم فرشته من بود. همیشه کمکم می‌کرد، از جمله برای رفتن به مدرسه موسیقی. هر وقت در این‌باره از من می‌پرسند، گریه‌ام می‌گیرد. عمویم را بدون تردید می‌توان نخستین پرودیوسر خودم دانست.
با ۱۲ زبان آواز می‌خوانم
پرسش: در آمریکا برخی هموطنان به کارهایی مانند تاکسی‌رانی و باربری روی آورده‌اند، اما شما به خوانندگی پرداخته‌اید. چرا؟
شوکت اَشتی: آمریکا کشوری چندفرهنگی است. اگر فقط به زبان تاجیکی آواز بخوانید، بسیار دشوار است که شناخته شوید و به کنسرت‌ها و مراسم عروسی دعوتتان کنند. به همین دلیل من با ۱۲ زبان آواز می‌خوانم و با پنج زبان نیز مجری‌گری می‌کنم. کسانی که این امکان را ندارند، مجبور می‌شوند در حوزه‌های دیگری کار کنند.
پرسش: زبان‌ها را از کجا یاد گرفتید؟
شوکت اَشتی: تاجیکی زبان مادری‌ام است. روسی را در تاجیکستان یاد گرفتم. انگلیسی را در کشورهای عربی، ترکی را در ترکیه و ازبکی را در تاشکند یاد گرفتم؛ همسرم اهل آنجاست. به این ترتیب، پنج زبان شد.
دوستان آمریکایی زیادی دارم. می‌گویند: “امروز تو را در کنسرت و عروسی آمریکایی‌ها می‌بینیم، فردا در مراسم اسپانیایی‌ها، بعد ازبک‌ها و سپس تاجیک‌ها. تو کیستی؟”
برخی می‌دانند، اما کسانی هم هستند که نمی‌دانند تاجیکستان کجاست و تاجیک کیست. من برایشان توضیح می‌دهم که اهل تاجیکستان هستم و درباره ملت خودم اطلاعات می‌دهم. آنها شگفت‌زده می‌شوند.
چگونه در رادیوی روسی‌زبان نیویورک استخدام شدم
پرسش: شما در یک رادیوی روسی‌زبان در نیویورک نیز کار کرده‌اید. چگونه وارد این رادیو شدید؟
شوکت اَشتی: در رادیوی “روسکایا ریکلَما” (تبلیغات روسی). دوستان مرا می‌شناختند. با من مصاحبه کردند و گفتند: “از فردا سر کار بیا”.
گفتم آماده نیستم. برنامه من “وُستُوچنی اکسپرس” (قطار سریع‌السیر شرق) بود. هنرمندان، وکلای مدافع و دیگر فعالان جامعه مدنی را به برنامه دعوت می‌کردم. از تاجیکستان نیز افرادی مانند صدرالدین نجم‌الدین، نگینه امانقلوا و دیگران مهمان برنامه بودند.
موضوع اصلی برنامه بیشتر تاریخ و فرهنگ کشورهای شرقی است و تاجیکستان موضوع مورد علاقه من است.
پرسش: تحولات اخیر بر میزان مخاطبان چنین رادیوهایی تأثیر نگذاشته است؟
شوکت اَشتی: البته که تأثیر گذاشته است. روابط روسیه و آمریکا را خودتان می‌دانید. اما در نیویورک اقوام و ملیت‌های زیادی، از تاجیک و ازبک و قزاق و قرقیز گرفته تا مولداویایی، زبان روسی را می‌فهمند.
کسانی که روسی می‌دانند و به آمریکا می‌آیند، اغلب انگلیسی بلد نیستند. آنها از طریق رادیوی ما اطلاعات مورد نیازشان درباره آنچه در آمریکا می‌گذرد را دریافت می‌کنند.
آشنایی و دوستی با کرامت‌الله قربان‌اف
پرسش: چگونه با کرامت‌الله قربان‌اف (خواننده فقید و مشهور تاجیک) آشنا شدید؟
شوکت اَشتی: در یک عروسی با هم آشنا و بعدها مثل برادر شدیم. زمانی که در تاشکند زندگی می‌کردم، برای کاری به دوشنبه آمده بودم و گفتم: “کرامت‌الله، می‌خواهم تو را ببینم”.
باور کنید، کرامت‌الله، خدا رحمتش کند، آن زمان در اوج شهرت بود، اما برای استقبال از من دوان‌دوان خودش را به ترمینال اتوبوس رساند. بسیار متواضع بود.
به خانه‌شان می‌رفتم. فرزندانش آن زمان کوچک بودند. اکنون با محمدرفیع (پسر کرامت‌الله قربان‌اف) در ارتباط هستیم، اما با نازیه (دختر کرامت‌الله قربان‌اف) ارتباطی ندارم.
پرسش: از روزهایی که در دوشنبه گذراندید، اکنون چه چیزهایی در خاطرتان مانده است؟
شوکت اَشتی: روزهای خوب بسیار زیادی بود. همراه خوانندگان و هنرمندانی که می‌شناختم به کنسرت‌ها، عروسی‌ها و مراسم مختلف می‌رفتیم. خاطرات جالب و شگفت‌انگیز زیادی دارم.
البته روزهای سخت هم بود؛ آن زمان تاجیکستان دوره‌های دشواری را پشت سر گذاشت. اما همان‌طور که پیش‌تر گفتم، از دیدن دوشنبه امروز بسیار خوشحال و شاد شدم.
دیشب به کنسرت ارکستر دولتی جمهوری رفتیم. آنجا خوانندگان جدیدی برنامه اجرا می‌کردند. پیش از این همه‌چیز کاملاً متفاوت بود؛ در تلویزیون، رادیو و حتی در خیابان‌ها و میدان‌های شهر. امروز همه‌چیز به‌طور اساسی تغییر کرده است.
تاجیکان در آمریکا چه می‌کنند؟
پرسش: چه چیزی باعث شد سال‌ها در آمریکا بمانید؟
شوکت اَشتی: من ملت خود را بسیار دوست دارم، اما برای بهتر کردن شرایط زندگی خودم و فرزندانم به آنجا رفتم؛ هم از نظر اقتصادی و هم از نظر تحصیل.
در آمریکا دانشگاه‌های برتر جهان، از جمله هاروارد، فعالیت می‌کنند. خدا را شکر، به آرزویم رسیدم. به نظر من بسیاری از تاجیکستانی‌ها نیز دقیقاً به همین دلیل به آنجا می‌روند.
بسیار خوشحالم که بسیاری از تاجیک‌هایی که در آنجا تحصیل کرده‌اند، دوباره به تاجیکستان بازمی‌گردند.
پرسش: در مصاحبه‌ای خواندم که چند سال پیش آزمایش ژنتیکی دی‌ان‌ای (DNA) انجام داده‌اید. چرا این آزمایش را انجام دادید؟
شوکت اَشتی: همیشه می‌خواستم اصل و نسب خودم را بدانم. چرا؟ چون پدر و مادرم همیشه می‌گفتند ما هم ایرانی‌تبار هستیم و هم تاجیک. اعضای خانواده ما نیز همیشه می‌خواستند بدانند اجدادمان در اصل از کجا آمده‌اند.
این آزمایش نشان می‌دهد نیاکان شما از چه مناطقی عبور کرده و چگونه به آسیای مرکزی رسیده‌اند. وقتی آزمایش را انجام دادم و نتیجه‌اش را گرفتم، بسیار خوشحال شدم.
پرسش: نتیجه آزمایش چه بود؟
شوکت اَشتی: ۸۴ درصد آن فارس و تاجیک بود: ۴۱ درصد ایران و ۴۳ درصد تاجیکستان. بقیه‌اش را نمی‌گویم.
یک اتفاق جالب هم افتاد. نتیجه آزمایش را به دوست آمریکایی‌ام نشان دادم. نتیجه آزمایش ژنتیکی او از اقوام مختلفی تشکیل شده بود؛ ایرلندی‌ها، انگلیسی‌ها و اقوام دیگر، در مجموع حدود ۱۵ تا ۲۰ قوم و ملیت.
پرسیدم: “چرا در ترکیب ژنتیکی من اقوام این‌قدر کم هستند؛ فقط سه چهار مورد؟”
او خندید و گفت: “باید از این موضوع خوشحال باشی! “
پرسیدم: “چرا؟”
گفت: “این نشان می‌دهد که نیاکان تو به یکدیگر بسیار وفادار بوده‌اند”. این حرفش خیلی برایم خوشایند بود.
تاجیکان در آمریکا تا چه اندازه با جامعه جدید سازگار شده‌اند؟
پرسش: شما در محافل و گردهمایی‌های تاجیکان آمریکا شرکت می‌کنید. مردم ما تا چه اندازه با جامعه جدید سازگار شده‌اند؟
شوکت اَشتی: آمریکا کشوری است که از تاجیکستان تفاوت بسیار زیادی دارد؛ هم از نظر قوانین و مقررات و هم از نظر سبک زندگی.
با این حال، تاجیکستانی‌ها روزبه‌روز بهتر با شرایط آمریکا سازگار می‌شوند. چرا؟ کسانی که ۱۵ – ۲۰ سال پیش به آنجا آمدند، بسیاری از چیزها را نمی‌دانستند و راه را برای دیگران هموار کردند.
اما تاجیک‌هایی که آنجا متولد یا بزرگ شده‌اند، به اصطلاح “آمریکایی” شده‌اند.
وقتی ۱۶ سال پیش به آمریکا آمدم، برگزاری عروسی، جشن استقلال یا نوروز و جمع کردن تاجیک‌ها بسیار دشوار بود، چون تعدادمان خیلی کم بود. یادم هست در ایالت کلرادو عروسی داشتیم و حتی نمی‌توانستیم ۵۰ تا ۶۰ نفر را جمع کنیم. اما اکنون تعداد هموطنان ما بسیار زیاد شده است.
شاید باور نکنید، دو-سه هفته پیش از آمدنم به اینجا، دختری را دیدم که در سازمان فضایی ناسا کار می‌کند و تاجیک است!
با تعجب پرسیدم: “اینجا به دنیا آمده‌ای؟”
گفت: “نه، در دوشنبه به دنیا آمده‌ام. چهار ساله بودم که به آمریکا آمدیم و همین‌جا تحصیل کردم”.
معلوم شد که تاجیک‌های موفق زیادی مانند او داریم.
پرسش: آیا آنها در کنار یکدیگر متحد و صمیمی زندگی می‌کنند؟
شوکت اَشتی: خیلی متحد هستند. جشن‌های ملی و تاریخی زیادی برگزار می‌کنیم؛ مانند نوروز، روز استقلال و روز کوروش بزرگ.
در دو سه سال اخیر تاجیک‌ها حتی متحدتر و صمیمی‌تر شده‌اند. حتی هموطنانی داریم که برای کودکان مدارس خصوصی راه‌اندازی کرده‌اند یا از طریق فیلم‌های کارتونی به نسل جدید زبان تاجیکی آموزش می‌دهند.
به‌تازگی در لاس‌وگاس بودم. یک تاجیک، با نام “تاجیک‌فلیکس” پروژه‌ای شبیه نتفلیکس (Netflix) راه‌اندازی کرده است.
پرسش: گاهی از هموطنان مقیم آمریکا می‌شنویم که فرزندانشان افکار و طرز تفکر اروپایی و آمریکایی پیدا کرده‌اند. آیا این مسئله بر هویت، غرور ملی و زبان آنها تأثیر نمی‌گذارد؟
شوکت اَشتی: قطعاً تأثیر می‌گذارد و متأسفانه این یک واقعیت است. به همین دلیل وقتی با هموطنان جمع می‌شویم، همیشه درباره این موضوع صحبت می‌کنیم.
همه‌چیز از خانواده آغاز می‌شود. دوستان تاجیکی هم دارم که در خانه به زبان انگلیسی صحبت می‌کنند. اما من در همه‌جا تأکید می‌کنم که باید با فرزندان فقط به زبان تاجیکی صحبت کرد. چون همان‌طور که می‌گویند: “اگر زبان از بین برود، ملت هم از بین می‌رود”.
پرسش: در آمریکا بیشتر چه زمانی دلتان برای وطن تنگ می‌شد؟
شوکت اَشتی: وقتی انسان به سن ۳۵ تا ۴۰ سالگی می‌رسد، رفتن به کشور دیگری و شروع کردن همه‌چیز از صفر بسیار دشوار است. من همیشه دلتنگ وطن می‌شدم، اما بعد از این سن بیشتر.
به همین دلیل تلاش می‌کنم دست‌کم سالی یک‌بار به تاجیکستان بیایم. در چهار پنج سال اخیر به خاطر فرزندانم این امکان فراهم نشد؛ وگرنه هر سال می‌آمدم و همیشه فرزندانم را هم با خودم می‌آوردم.
پرسش: فرزندانتان اکنون به چه کاری مشغول هستند؟
شوکت اَشتی: پسر بزرگم در شهر مسکو مدیر یک شرکت بیمه است. پسر دومم در کالیفرنیا زندگی می‌کند و در شرکت گوگل فعالیت دارد. پسر سومم نیز به‌تازگی کالج را به پایان رسانده است.
بسیار خوشحالم که آرزوی اصلی من، یعنی اینکه فرزندانم در بهترین جاها تحصیل و کار کنند، محقق شده است.
درباره موزیک‌ویدئوی جدید و درآمد خوانندگی
پرسش: یکی از دلایل سفر شما، معرفی موزیک‌ویدئوی جدیدتان است. این چه آهنگی است، ترانه‌اش از کیست و چه پیامی دارد؟
شوکت اَشتی: موزیک‌ویدئوی “رقص بکن” است. شعر آن از یکی از دوستان نزدیکم و موسیقی‌اش از خودم است. این اثر را در لاس‌وگاس به زبان تاجیکی ضبط کردم.
من همیشه رپرتوارم را تغییر می‌دهم. در تاجیکستان بیشتر به زبان تاجیکی می‌خوانم و در کشورهای عربی به زبان‌های عربی و انگلیسی.
پرسش: در آمریکا به نوع لباس پوشیدن خوانندگان هم اهمیت می‌دهند؟
شوکت اَشتی: نه، چنین چیزی وجود ندارد. آمریکایی‌ها دوست دارند صدای خواننده را بشنوند، نه لباس او را ببینند.
پرسش: یکی از شنوندگان می‌پرسد: در دوشنبه دستمزد اجرای یک عروسی ۱۸ تا ۳۵ هزار سامانی است. در آمریکا چقدر است؟
شوکت اَشتی: ظاهراً در دوشنبه خیلی گران‌تر است. در آمریکا هنرمندی که چندان مشهور نیست، برای یک عروسی حدود هزار دلار دریافت می‌کند. سه عروسی در هفته می‌شود سه هزار دلار و در ماه حدود ۹ تا ۱۰ هزار دلار.
اگر همراه گروه موسیقی اجرا کنید، مبلغ بیشتر می‌شود؛ حدود سه تا پنج هزار دلار برای یک عروسی.
پرسش: شو‌بیزنس تاجیکستان را دنبال می‌کنید؟
شوکت اَشتی: البته. مشکلاتی دارد، مانند همه جای دنیا، اما مردم ما باسواد هستند و خودشان می‌دانند به چه کسی گوش کنند.
من رپ تاجیکی را دوست دارم. همچنین همیشه پرَوین یوسفی، نگینه امانقلوا و سفرمحمد را گوش می‌کنم.
