گروهی مشترک از پژوهشگران تاجیکستان و فرانسه، در چارچوب همکاری‌های علمی دو کشور، کاوش‌ها و مطالعات باستان‌شناسی در محوطه‌های تاریخی تاجیکستان را از سر گرفته‌اند. به گزارش دفتر مطبوعاتی آکادمی ملی علوم تاجیکستان، نتایج این پژوهش‌ها می‌تواند در بازسازی و شناخت دقیق‌تر تاریخ باستانی وادی دنغره و منطقه تاریخی باختر نقش مهمی داشته باشد.
این پژوهش‌ها از سوی موسسه تاریخ، باستان‌شناسی و مردم‌شناسی به نام احمد دانشِ آکادمی ملی علوم تاجیکستان و در چارچوب همکاری‌های پژوهشی با مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه (CNRS) انجام می‌شود.
هدف از این همکاری‌ها، گسترش پژوهش‌های میدانی، بررسی همه‌جانبه میراث باستان‌شناختی و فراهم کردن مبانی علمی تازه برای بازسازی روندهای تاریخی و فرهنگی این منطقه عنوان شده است.
بر اساس اعلام آکادمی ملی علوم تاجیکستان، گروه مشترک پژوهشگران از اول سپتامبر ۲۰۲۶ به ادامه کاوش‌های میدانی خود در محوطه باستانی “زال زر” واقع در ناحیه دنغره پرداخته است. در حال حاضر، عملیات باستان‌شناسی در چند بخش اصلی این محوطه جریان دارد، از جمله بر روی تپه “الف” در بخش شمالی قلعه، دو ترانشه کاوش و محدوده میان تپه‌های “الف” و “ب”. این بخش‌ها با هدف بررسی ساختار داخلی و ویژگی‌های معماری محوطه، تعیین توالی لایه‌های فرهنگی و شناسایی مراحل شکل‌گیری و توسعه آن انتخاب شده‌اند.
پژوهشگران همچنین در پی مشخص‌کردن ویژگی‌های معماری و شیوه‌های ساخت‌وساز، تعیین قدمت لایه‌های باستان‌شناختی، شناخت دوره‌های سکونت و فعالیت انسانی و بررسی دگرگونی‌های فرهنگی در مقاطع مختلف تاریخی هستند.
آثار باستانی دنغره
در جریان این برنامه پژوهشی، چندین محوطه باستان‌شناختی دیگر در وادی دنغره نیز بررسی شده‌اند که از جمله آن‌ها می‌توان به “مزار مولانا تاج‌الدین”، “یاخسو”، “غژاوک”، “پرکمچی” و “پوشینگ” اشاره کرد. مطالعه این محوطه‌ها به پژوهشگران امکان خواهد داد تا ویژگی‌های زمانی، فرهنگی و گونه‌شناختی هر یک را مشخص کرده و جایگاه آن‌ها را در مجموعه آثار باستان‌شناختی وادی دنغره ارزیابی کنند.
بخش دیگری از این پژوهش‌ها به بررسی محوطه‌های متعلق به دوره هلنیستی و دوره‌های بعدی تاریخ باختر اختصاص دارد؛ از جمله آثاری که به دوره یونانی، یونانی-باختری و کوشانی تعلق دارند.
به گفته آکادمی ملی علوم تاجیکستان، مطالعه این آثار می‌تواند به درک بهتر روند شکل‌گیری و تحول ساختارهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در سراسر آسیای مرکزی کمک کند.
پژوهشگران همچنین سفالینه‌ها، اشیای روزمره و دیگر یافته‌های باستان‌شناختی را بررسی می‌کنند تا از طریق آن‌ها، ارتباطات تاریخی و فرهنگی باختر با سغد و سایر مناطق آسیای مرکزی را روشن‌تر سازند.
آکادمی ملی علوم تاجیکستان تأکید کرده است که مطالعه محوطه “زال زر” و دیگر آثار تاریخی این دوره، زمینه شناخت عمیق‌تر تحولات تاریخی و فرهنگی وادی دنغره حوزه باختر را فراهم خواهد کرد.
